Rừng là nguồn tài nguyên thiên nhiên đặc biệt quý giá, là lá phổi xanh của nhân loại, “nếu trái đất không có rừng, không khác gì con người không có phổi”. Rừng “xanh” giữ vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, điều hòa khí hậu và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị to lớn đó, tình trạng vi phạm pháp luật về lâm nghiệp vẫn còn diễn ra ở nhiều nơi, nguyên nhân chủ yếu do nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế, ý thức chấp hành pháp luật chưa nghiêm hoặc do sự chủ quan của bản thân.
Để ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực lâm nghiệp, pháp luật Việt Nam đã có những quy định vô cùng chặt chẽ. Theo quy định của Luật Lâm nghiệp 2017, mọi hành vi chặt, phá, khai thác, lấn, chiếm rừng trái quy định của pháp luật; Săn, bắt, nuôi, nhốt, giết, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán động vật rừng, thu thập mẫu vật các loài thực vật rừng, động vật rừng trái quy định của pháp luật đều bị nghiêm cấm.
Về xử phạt hành chính, theo Nghị định 35/2019/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 07/2022/NĐ-CP), hành vi phá rừng trái pháp luật có thể bị phạt tiền lên đến 200 triệu đồng. Ngoài ra, người vi phạm còn bị buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp, trồng lại rừng hoặc khôi phục hiện trạng ban đầu. Trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Cụ thể, tại Điều 243 Tội hủy hoại rừng, có thể bị phạt tiền lên đến 500 triệu đồng; ngoài ra, còn bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù lên đến 15 năm, tùy theo mức độ thiệt hại gây ra.
Đối với hành vi săn bắt, giết, nuôi, nhốt động vật rừng trái quy định của pháp luật, pháp luật quy định rất nghiêm khắc; theo Nghị định 35/2019/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 07/2022/NĐ-CP) có thể bị phạt tiền lên đến 400 triệu đồng; ngoài ra, theo Điều 234 của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã có thể bị phạt tiền đến 300 triệu đồng (trường hợp vi phạm có tổ chức; vận chuyển, buôn bán qua biên giới… có thể bị phạt tiền lên đến 1,5 tỷ đồng); ngoài ra, còn bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù lên đến 12 năm.
Từ thực tiễn cho thấy, việc nâng cao ý thức người dân được triển khai hiệu quả nhất thông qua hình thức tuyên truyền trực tiếp tại các thôn, buôn, bon. Do đó, định kỳ các đơn vị chủ rừng phối hợp với Hạt Kiểm lâm Đức Lập, chính quyền địa phương, các Đồn Biên phòng đóng chân trên địa bàn và các đơn vị có liên quan tổ chức các buổi họp dân, đặc biệt tập trung phổ biến các quy định pháp luật về lâm nghiệp bằng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, đồng thời lồng ghép các vụ việc vi phạm đã được xử lý trên thực tế để người dân nhận thức rõ hậu quả và nâng cao ý thức chấp hành. Đồng thời tiến hành ký cam kết với các hộ dân sống, canh tác gần rừng góp phần ràng buộc trách nhiệm và nâng cao ý thức của người dân trong công tác bảo vệ rừng, hạn chế thấp nhất các vụ việc vi phạm pháp luật về lâm nghiệp xảy ra trên địa bàn.
Hình ảnh buổi họp dân do BQL Rừng phòng hộ Vành đai Biên giới phối hợp với Hạt Kiểm lâm Đức Lập, UBND xã tuyên truyền về công tác QLBVR và PCCCR
Ngoài ra, trên địa bàn các xã do Hạt Kiểm lâm Đức Lập quản lý, đơn vị đã tham mưu cấp có thẩm quyền thành lập Đoàn kiểm tra thực hiện các biện pháp bảo vệ rừng và đất lâm nghiệp trên địa bàn xã, hàng tháng đều tổ chức tuyên truyền lưu động trên các tuyến đường thuộc xã, đặc biệt là các khu vực gần rừng. Nội dung chính là tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước liên quan công tác bảo vệ rừng và đất lâm nghiệp; vận động nhân dân tham gia bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng, từ đó góp phần nâng cao nhận thức của người dân trong công tác bảo vệ rừng, PCCCR.
Có thể thấy, việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân trong công tác bảo vệ rừng là yếu tố then chốt, góp phần hạn chế các hành vi vi phạm và bảo vệ tài nguyên rừng một cách bền vững. Để đạt được hiệu quả lâu dài, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng kiểm lâm, chính quyền địa phương và toàn thể người dân thông qua các hoạt động tuyên truyền, vận động phù hợp với tình hình thực tế tại mỗi địa phương. Do đó, mỗi cá nhân chúng ta phải tự giác nâng cao nhận thức, chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật, chung tay giữ gìn và phát triển rừng, vì lợi ích của cộng đồng và các thế hệ mai sau.
“Rừng vàng biển bạc” là câu thành ngữ ngắn gọn nhưng súc tích, bảo vệ rừng là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Khi phát hiện các hành vi vi phạm, người dân cần kịp thời thông báo cho cơ quan chức năng hoặc lực lượng Kiểm lâm gần nhất để được xử lý theo quy định.
Nguồn: Phạm Thị Thùy Trang, Kiểm lâm viên Hạt Kiểm lâm Đức Lập